Rehabilitacja w praktyce wydanie nr 1/2018
Rehabilitacja w praktyce wydanie nr 1/2018

Bieżące wydanie numeru czasopisma jest kontynuacją zapoczątkowanej w poprzednim numerze ważnej problematyki związanej z kosztami diagnostyki i leczenia bólu. Wydaje się jednak, że tematyka poświęcona bólowi, szczególnie temu występującemu u osób starszych, jest aktualna nie tylko ze względu na toczącą się na szeroką skalę dyskusję poświęconą nakładom przeznaczanym na opiekę zdrowotną, ale także ze względów czysto praktycznych, związanych z częstością występowania i trudnością leczenia, a więc także aspektów społecznych i ekonomicznych. Perspektywa pogorszenia jakości życia osób starszych i znaczące zwiększeniekosztów opieki medycznej tej grupy pacjentów prowadzą więc do ciągłych poszukiwań efektywnych metod postępowania fizjoterapeutycznego w opiece ambulatoryjnej oraz leczeniu szpitalnym. Tym bardziej, że wiąże się to ze znacznym wzrostem w populacji liczby osób starszych, u których wraz z wiekiem będzie można obserwować nasilenie dolegliwości bólowych.

W aktualnym numerze mogą Państwo, jak zawsze, zapoznać się z m.in. z wybranymi metodami postępowania fizjoterapeutycznego oraz z badaniami czynnościowymi, pozwalającymi na ustalenie rodzaju i stopnia dysfunkcji i umożliwiającymi wyznaczenie celów fizjoterapii. Zachęcam, jak zawsze, do zapoznania się z komentarzem eksperckim Pana prof. Marka Żaka oraz prezentowanym cyklicznie słownictwem stosowanym w procesie fizjoterapii.

W imieniu swoim i redakcji zachęcam także do zapoznania się z nowym działem: „Dobre praktyki”, w którym prezentujemy wybrane ośrodki rehabilitacyjne. W tym numerze przedstawiamy metody aktywizacji osób starszych w Ośrodku Święta Elżbieta w Rudzie Śląskiej. Ponadto zapraszam do zapoznania się z działem „Trendy w rehabilitacji”, w którym będziemy sukcesywnie omawiać innowacyjne metody rehabilitacji, badania czy nowości sprzętowe. W aktualnym numerze w świat neurorehabilitacji wprowadza nas dr Grzegorz Biliński. Państwa uwadze nie może też umknąć nowa pozycja wydawnicza "Neurorehabilitacja" (szczegóły na www.neurorehabilitacja.elamed.pl).

KALEJDOSKOP

Kalejdoskop

REHABILITACJA OSÓB STARSZYCH

Ból dolnego odcinka kręgosłupa u osób starszych. Możliwe przyczyny oraz skuteczność ćwiczeń wzmacniających

Ból dolnego odcinka kręgosłupa (BDOK) jest jedną z głównych przyczyn problemów zdrowotnych w krajach rozwiniętych. Częstość występowania ostrego i przewlekłego BDOK wzrasta wraz z wiekiem. Zdecydowana większość BDOK ma trudną do uchwycenia przyczynę i w takim przypadku kwalifikuje się go jako niespecyficzny. Wśród potencjalnych przyczyn niespecyficznego BDOK możemy wyróżnić dolegliwości stawów krzyżowo-biodrowych oraz zespół powięziowo-mięśniowy. Natomiast specyficzny BDOK możemy wiązać z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa, kręgozmykiem, przepukliną krążka międzykręgowego z uciśnięciem korzenia nerwu, ze złamaniem osteoporotycznym, z nowotworami, ze skoliozą zwyrodnieniową, z zapaleniem trzonów kręgów i przestrzeni międzykręgowej, chorobami narządów wewnętrznych, zespołem ogona końskiego. Jedną ze skutecznych form leczenia niespecyficznego BDOK są ćwiczenia wzmacniające, które u osób starszych powinny być wykonywane zgodnie z przyjętymi zasadami.

Karta BADANIE DOLEGLIWOŚCI BÓLOWYCH DOLNEGO ODCINKA KRĘGOSŁUPA U OSÓB STARSZYCH

Komentarz ekspercki

Rehabilitacja w geriatrii – problemy i wyzwania w codziennej praktyce

Starzenie się społeczeństwa, sedenteryjny tryb życia przekładający się na ograniczenia sprawności funkcjonalnej, powszechna wśród seniorów polipragmazja czy w końcu obserwowany znaczący wzrost zachorowań na choroby neurodegeneracyjne mózgu w 8. dekadzie życia – to tylko wybrane problemy i wyzwania stojące przed współczesną rehabilitacją.

WIEDZA W PRAKTYCE

Przygotowanie motoryczne w środowisku wodnym – kształtowanie wytrzymałości

Uzyskanie odpowiedniego poziomu wytrzymałości jest kluczowe w wielu programach rehabilitacyjnych oraz treningowych. Środowisko wodne poprzez swoje właściwości daje możliwość wykorzystania wielu form treningu wytrzymałościowego w zależności od potrzeb lub ograniczeń. Szczególnie we wczesnej rehabilitacji lub na etapie powrotu do treningu sportowego może być jedyną możliwością podtrzymywania lub zwiększania sprawności układu sercowo- -naczyniowego. Do najczęściej stosowanych form należy bieganie w wodzie głębokiej. Najłatwiejszym sposobem monitorowania intensywności wysiłku w wodzie jest rejestracja częstości skurczów serca, jak również użycie skali Borga. Należy jednak pamiętać o tym, że wartości częstości skurczów serca będą niższe niż na lądzie. Badania pokazują również, że niejednokrotnie przy mniejszym obciążeniu na stawy możemy uzyskać wyniki porównywalne do treningu na lądzie.

Zespół trzaskającego biodra – charakterystyka i sposoby leczenia

Celem pracy była analiza piśmiennictwa naukowego podejmującego temat zespołu trzaskającego biodra (snapping hip syndrome – SHS, coxa saltans) oraz sposobów diagnozowania i leczenia zachowawczego tego schorzenia. Dobór piśmiennictwa przebiegał dwuetapowo. W pierwszym etapie przeanalizowano zasoby bazy PubMed oraz Google Scholar. Wyszukiwano dwa słowa kluczowe: snapping hip oraz coxa saltans. W drugim etapie dokonano szczegółowej analizy artykułów opublikowanych w latach 2007-2017 (stan na dzień 1.03.2017 r.). Do analizy wybrano prace opisujące, co to jest SHS, jakie są etiologia i objawy tego schorzenia oraz jak diagnozować i leczyć zachowawczo trzaskające biodro. W piśmiennictwie naukowym liczba artykułów poświęconych tematyce zespołu trzaskającego biodra jest wciąż niewystarczająca. Dominują publikacje dotyczące zastosowania leczenia operacyjnego oraz analizy przypadków. Zauważalna jest natomiast niewystarczająca liczba artykułów o tematyce postępowania fizjoterapeutycznego oraz metod diagnostyki funkcjonalnej w zespole trzaskającego biodra. Fakt ten stał się główną przyczyną podjęcia niniejszego tematu.

Usprawnianie kobiet w okresie połogu po porodzie przez cesarskie cięcie

Połóg to okres, który rozpoczyna się z chwilą urodzenia płodu. Trwa 6-8 tygodni. Usprawnianie kobiet rozpoczyna się w kilka godzin po porodzie i różni się w zależności od rodzaju porodu oraz okresu połogu. Z tego względu ćwiczenia należy dobierać indywidualnie.

Znaczenie rehabilitacji kognitywnej w praktyce fizjoterapeutycznej zaburzeń wyższych funkcji ruchowych – apraksji

Apraksja – zaburzenie wyższych funkcji ruchowych – jest częstą konsekwencją uszkodzenia płata czołowego i ciemieniowego dominującej półkuli mózgu. W wyniku uszkodzenia pacjenci tracą umiejętność sprawnego wykonywania ruchów złożonych według wyuczonego i utrwalanego w sieci neuronalnej planu w oparciu o celowane ruchy precyzyjne. Niniejszy artykuł stanowi krótkie wprowadzenie w możliwości diagnostyczne i przede wszystkim terapeutyczne strategie leczenia apraksji kończyny górnej.

ANALIZA PRZYPADKU

Ocena skuteczności bandażowania w redukcji obrzęku limfatycznego u kobiet po mastektomii

Obrzęk limfatyczny jest efektem zaburzenia transportu chłonki w układzie limfatycznym. Może wynikać z nieprawidłowej budowy i funkcjonowania naczyń chłonnych, jak również może być związany z chorobą nowotworową, najczęściej po usunięciu raka piersi. Radykalny zabieg chirurgiczny pociąga za sobą występowanie powikłań, do których należy obrzęk limfatyczny kończyny górnej po stronie operowanej piersi. Stopniowo powiększają się obwody po tej stronie, co powoduje zmniejszenie ruchomości, zmiany zapalne i ból. Najskuteczniejszym sposobem leczenia obrzęku jest kompleksowa terapia udrażniająca (KTU) sposobem Maddena. Terapia ta została zdefiniowana przez Földiego i wsp. w 1989 r. KTU opiera się na manualnym drenażu limfatycznym i kompresji kończyn, stosowaniu ćwiczeń ruchowych i pielęgnacji skóry.

Porównanie skuteczności tradycyjnej kinezyterapii i terapii manualnej w leczeniu przewlekłego zespołu bólowego dolnego odcinka kręgosłupa

Bóle dolnego odcinka kręgosłupa stanowią istotny problem medyczny i społeczny. Celem badań było porównanie skuteczności dwóch często stosowanych metod fizjoterapii w leczeniu objawowych bólów krzyża. Badaniom poddano 60 osób w wieku od 27 do 55 lat. Chorych losowo podzielono na dwie 30-osobowe grupy: A (kinezyterapia tradycyjna) oraz B (terapia manualna). Do oceny bólu zastosowano wizualno-analogową skalę bólu (VAS) oraz zmodyfikowany kwestionariusz bólu Laitinena. Funkcję odcinka lędźwiowego oceniano poprzez badanie goniometryczne ruchów czynnych rotacji i skłonów bocznych oraz testem „palce – podłoga”. W badaniach stwierdzono podobne obniżenie poziomu bólów krzyża zarówno u osób leczonych za pomocą kinezyterapii tradycyjnej, jak i terapii manualnej. Obie zastosowane metody leczenia spowodowały zbliżone zwiększenie ruchomości kręgosłupa L–S.

NEURODYNAMIKA KLINICZNA

Teoretyczne wprowadzenie do zagadnień neurodynamiki klinicznej

Tkanka nerwowa jest szczególnie narażona na napięcia mechaniczne i przeciążenia, ponieważ występuje we wszystkich narządach naszego ciała, a przez to stale zmuszana jest do czynności adaptacyjnych. Tak duże zaangażowanie układu nerwowego podczas ruchu wymaga szeregu różnych mechanizmów adaptacyjnych chroniących układ nerwowy przed jego uszkodzeniem. Tę szczególną zdolność przystosowania się i adaptacji układu nerwowego do ciągłych zmian obciążeń mechanicznych określa się jako neuromechanikę. Prawidłowa neuromechanika może zostać upośledzona wskutek zaburzeń w samym układzie nerwowym lub w tkankach otaczających. W tych przypadkach, w których dochodzi do pewnych zaburzeń mechanicznych i/lub fizjologicznych, mówimy o tzw. neuropatodynamice, która może skutkować wieloma nieprawidłowościami i stać się przyczyną objawów pacjenta. Stan taki wymaga odpowiedniej diagnostyki i zastosowania najlepszej terapii, w której dominującą rolę będą odgrywać techniki neurodynamiczne.

REHABILITACJA W PEDIATRII

Analiza porównawcza percepcji układu wzrokowego dzieci ze spektrum autyzmu i dzieci neurotypowych

Przedmiotem badań była analiza porównawcza percepcji układu wzrokowego dzieci ze spektrum autyzmu i dzieci zdrowych. Badaniu poddano grupę 41 chłopców w wieku 4-6 lat ze zdiagnozowanym spektrum autyzmu uczęszczających na terapię do Krajowego Towarzystwa Autyzmu w Kielcach oraz grupę 33 dzieci zdrowych w wieku 4-6 lat uczęszczających do przedszkola. Badania przeprowadzono w oparciu o obserwację dotyczącą zaburzeń układu wzrokowego. Wykonano Testy Klinicznej Obserwacji oraz standaryzowany Kwestionariusz Zaburzeń Sensomotorycznych.

MASAŻ

Manualny drenaż limfatyczny – skuteczną formą terapii w leczeniu osoby starszej po złamaniu trzonu kości udowej

Manualny drenaż limfatyczny (MDL) jest metodą bazującą na czterech podstawowych chwytach wg Voddera, polegającą na rytmicznie wykonywanych zmianach ucisku i rozluźniania tkanek. Regularne stosowanie takiego tego typu zabiegów zwiększa zdolność transportową limfy i wspiera tworzenie się nowych, dobrze funkcjonujących obocznych naczyń limfatycznych. Celem pracy była ocena, w jakim stopniu zastosowanie manualnego drenażu limfatycznego zmniejsza obrzęk okolicy pourazowej u pacjenta po złamaniu kości udowej.

DOBRE PRAKTYKI

Ośrodek Święta Elżbieta w Rudzie Śląskiej – Dom Pomocy Społecznej

W Ośrodku Święta Elżbieta prowadzonych jest wiele zróżnicowanych placówek, służących pomocą zarówno dzieciom, osobom niepełnosprawnym, jak i seniorom.

TRENDY W REHABILITACJI

Neurorehabilitacja – sztuka zaglądania w głąb mózgu

Dr Grzegorz Biliński, członek Krajowej Izby Fizjoterapeutów, prezes Opolskiego Stowarzyszenia Rehabilitacji Neurologicznej i Funkcjonalnej, w rozmowie z Magdaleną Palion opowiada o zaletach i wadach innowacyjnych technik rehabilitacyjnych, o nowych metodach neuroobrazowania oraz o własnych doświadczeniach związanych ze zdobywaniem specjalistycznej wiedzy.

WARTO WIEDZIEĆ

Przydatność skali Rolanda-Morrisa w codziennej praktyce fizjoterapeuty

Bóle okolicy lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa są jedną z najczęstszych dolegliwości sprowadzających chorych do fizjoterapeuty. Wśród różnych metod oceny skuteczności leczenia bólów krzyża należy wymienić: ocenę bólu, ruchomości kręgosłupa i ubytkowych objawów neurologicznych, ocenę radiologiczną i in. Ostatnio do tego doszła także ocena jakości życia – wprowadza ona element humanistyczny do opieki zdrowotnej. Opublikowany w roku 1983 przez Rolanda i Morrisa kwestionariusz oceny jakości życia (RMQ), specyficzny dla bólu odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa, zyskał na popularności i został przetłumaczony na wiele języków obcych. RMQ składa się z 24 pytań, na które respondent może odpowiedzieć tylko „tak” lub „nie”. W artykule tym przedstawiono sposoby oceny wyników leczenia bólów krzyża, ze szczególnym uwzględnieniem skali Rolanda-Morrisa. Ten prosty kwestionariusz może być polecany jako narzędzie w przyszłych badaniach klinicznych, jak i w codziennej praktyce fizjoterapeuty.

Odpowiedzialność zawodowa fizjoterapeuty za należyte i bezpieczne wykonywanie zawodu

Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty reguluje zasady wykonywania zawodu fizjoterapeuty, w tym uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, kształcenia zawodowego i podyplomowego oraz odpowiedzialności zawodowej fizjoterapeutów.

Słownik fizjoterapeuty

KALENDARIUM

Kalendarium kursów i konferencji dla fizjoterapeutów